27 Ağustos 2014 Çarşamba

Some notes on Displaced Yazidi Kurds in Dohuk*

Yazidi is a syncretic religion of the Middle East and combination of different other Middle Eastern religions such as Zoroastrianism, Christianity, Judaism and Islam. They are native people of the Kurdistan region and also speak Kurdish. Yazidi is also believed to be the Kurdish religion before Kurds have converted to Islam.  Their number were high but got less and lesser in centuries because of the pressure and cruelty against them. They were mainly living in Sinjar (Shengal) region and around when ISIS militants attacked their region on the 3rd of the August and they had to flee from the region leaving almost everything behind themselves. Because when ISIS attacked they either had to convert to Islam or were being killed, a destiny that many of them faced. They had to flee not because they wanted to save their life but also to save their children from being  kidnapped and wives and girls from being kidnapped and raped. As one of them said;

Some displaced people are living in the parks!
“We run away not to save our lives but to protect our honour, because they [ISIS] were kidnapping our girls and women”.

The first days, news released from the region were not clear and controversial. Peshmerga forces who were supposed to protect and save the region and the people had withdrawn from the region and the people, without even warning them. Other Kurdish forces in Syria and Iraq, People Defence Units and PKK guerillas had gone the region and started to fight ISIS militants.  Hundreds of people have been said to be killed and many women were kidnapped to be sold in bazaars as slave. Hundreds of thousands Yazidi Kurds had to flee to Kurdistan Region’s cities such as Duhok and its districts mainly Zakho and around.

To see what happened there and how the situation of the displaced Yazidi Kurds was, I and another friend who is also photographer (Zülküf Mavlay, also from Wephotos) went to Arbil, Makhmur and then Dohuk. Displaced Yazidi Kurds mainly had to flee to Dohuk and around, so we did not see any of them but Christian people who also had to escape from ISIS attacks and had to live in the churchs and schools mainly in the Christian region, Ankawa, in Arbil. We went to Saint Maria Church to see them, observe their conditions, talk to them. We were told that there were around six thousands displaced Christian people trying to live in the hard conditions in the yard of the Church and school next to church and some unfinished buildings.  After visiting Makhmur we left Arbil to go to Dohuk. As soon as we entered the city, we saw displaced people everywhere, and also faced with the result of the war.

They are worried about the coming days...
Nevaf Xelîl (39), Cemal Xwedêda (36), Yusif Pîr Hacî (42), Xêrp Şeref Sebrî (50), who were from Sinune, Dihola and Girzerih villages living with their families in the park next to one of the main roads. They used the blankets which were given to them by local people as a cover for their living areas. They were provided with water, food, blankets mainly by local people. They tied blankets to trees to make a ‘bathroom’ both for washing their clothes and bathing.

Bathroom..

Bathroom, covered with blankets..
They are very angry at Peshmerga forces controlling the area for their withdrawing without warning them.  ‘The name of Pehmerga was very big but they [who withdrew] made it small” one of them said. They also appreciated guerillas of PKK and YPG for coming and fighting for them and then helping them to escape from the war area. They first had gone to Syrian Kurdish area (known as Rojava in Kurdish) via the corridor opened by both YPG and Peshmerga forces and then to Kurdistan Region in Iraq.

They called the attacks and the whole process the 73th  ‘Imperial order’, or ‘ferman’ in both Kurdish and Turkish, when they start to talk about the day attacks started. They said that they have undergone 72 ‘ferman’ until now, and this is the 73th one. In each ferman they faced with almost the same cruelty, so the fear, anger and sorrow for the relatives they lost could be seen from their eyes when we talked with them.

Men were sitting around, thinking about what they were going to do in the coming days, while women were busy with the ‘house’ works, and children playing around. We left them in their place and went to search the other displaced people in Dohuk. 


In an unfinished building next to main road, there were some people. They were also from Shengal and around. Ten families, 70 people were there, trying to live in hard conditions again. It was near to Sharia, a Yazidi village. The owner of the building let them stay there and the people around also brought them food, beds, blankets and water and other supplies.
Two brothers with their families sheltered in a unfinished building...
Berekat Osman (66) and Reşo Osman (50), two brothers from Borika village in the Shengal region. Their story is similar to others’. They first had to flee to the mountain and then to Rojava and back to here, Dohuk. Their 70- years-old sister couldn’t survive and died from thirst while they were trapped in the mountains. But still they want to go back someday, if it is secure, because they still have their homes there, and some relatives in the mountains.

In the shadow of a school, their 'new' home...

Our next stop was an elemantary school in Semeel district which was a house for 330 displaced Yazidi Kurds, then.  There were some men sitting in the shadow in the schoolyard. Salih Sileman Reşo (Mam Salih) welcomed us. We sat there listening to him about all what they had suffered, before we went inside and observed their conditions. He told us what happened on the 3th of August in detail and also told us that their Arab neighbors had betrayed them, cooperating with ISIS militants and plandered their havings. He was hopeful though, telling us that that also would pass and Kurds would see the good days;
Mam Salih is keeping his hope about future...

“We are in difficulties now, but we hope from God that not only we but all Kurds and Kurdistan will be free from this difficulties. We don’t loose our hope, after difficulties, there is easiness”.

Each class is a home for families..
All the ‘classes’ of the school were full of the people. Still they felt ‘lucky’ compared their conditions with the ones living in parks. Men were sitting and talking, and women again were 
doing ‘houseworks’, and children playing around. Most of them want to go back to their ‘home’, villages, be with their relatives, but in secure conditions. However, the fear could be seen in their eyes, too, and some of them wanted international powers to help them, some said that they did not want to live there anymore and wanted to move to European countries. The ‘responsible’ of the school Faris Salih (37) insistently told us that they wanted to go back if only there was secure;

“We want to go back, only if there is a security. If Shengal has its power itself and it is supported by Kurdistan Reginol Goverment and European Union we will go back, if not we won’t, because we are afraid”.

Children wanted to have their photo be taken, unaware of
what happened...
Children were around us wanted to have their photos to be taken. We took some photo of them, and said good bye to all, our heart was full of sorrow, but we still wanted to be hopeful like Mam Salih was…

General Mayor of the Dohuk City, Shevket Mihemed Emin Osman.
According to Şevket Mihemed Emin Osman, general mayor of Dohuk city, the number of displaced people in whole Dohuk and districts reached up to 750 thousands, 400 of them are Yazidi Kurds, escaping from ISIS attacks. He was in the meeting with districts mayors and 
commitee when we visited him, and he told us 
that they also did not know the exact number of 
displaced Yazidi Kurds. He also told us that 
all the schools and ‘empty’ buildings were full, 
then, and they had a commitee to get over the situation. He also said that they divided the Dohuk city itself in 12 parts and there is a responsible from the commite for each part to provide displaced people food, water, clothes and beds. He is responsible for providing 6 thousands people’s needs and also said that all the provision comes from Kurdistan Regional Goverment and local people.

                   

























16-17.08.2014 Arbil-Dohuk/Kurdistan.

*For a Kurdish version of this article /Ji bo versiyona vê nivîsê ya bi Kurdî: http://basnews.com/ku/News/Details/-Bi-w-ne--Kurd-n--zd---Eger-ewleh--hebe-em-d--vegerin/31388
-http://basnews.com/ku/News/Details/Hejmara-kocber-n--zd--li-Dihok--gehist-400-hezar-kesan/30811
-https://www.facebook.com/media/set/?set=a.556702427791873.1073741841.420423798086404&type=1

Copyright: Necat KESKİN/wephotos


26 Mayıs 2014 Pazartesi

Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi 2014-2019 Stratejik Plan Ulaşım Forumu: Dilek, Temenni ve Öneriler

Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi tarafından 5 yıllık stratejik plan kentlilerle forumlarda birlikte planlanmaktadır. Bugün ulaşım ve sağlık alanında forumlar vardı. Forumlara katılma fırsatı bulamadım, maille kendileri ile paylaştığım fikirleri buraya aynen alıyorum..

Sayın Başkan ve yetkililer.

Benim bu kentte en çok istediğim,  35’inden sonra sürmeyi öğrendiğim bisikletle işe gidip gelmek. Bunun için öncelikle, bisiklet yollarının yapılması gerektiğini düşünüyorum.

Bisiklet yolları için, yolların kenarına park edilen araç sayısının azaltılması gerekiyor.
Yol kenarlarına park edilen araçların önüne geçmek için, yeterli park yerleri kadar halkın ‘toplu taşıma araçlarına’ yönlendirilmesi gerekiyor. [Burada belediyenin yeni yerleşim yerlerine ruhsat verirken mutlaka ‘park yerini’ göz önünde bulundurması ve bu park yerinin bir ‘işletme’ye dönüşmesini engellemesi gerekiyor]

Toplu taşıma araçlarına yönelebilmesi için, halkın bunları kullanabilmesi için, toplu taşıma araçlarının bir zaman çizelgesinin olması ve bu çizelgeye riayet etmesi, zamanında gelip-gitmeleri gerekir. Bu çizelgenin bütün duraklarda asılı olması gerekir.

[Ben Ankara’dan ilk geldiğimde 2011-de, ilk şikayetim otobüslerle ilgili olmuştu. Şikayet etmiştim, sonradan aynı şikayeti Ankara’dan gelen başka bir arkadaşımın da yaptığını duyduğumda tebessüm ettim. Ankara çok iyi anlamında değil. Sonra toplu konutta oturduğum zamanlarda da benzer şikayette bulunmuştum. Bir saat bekliyorsunuz otobüs gelmiyor, ama iki dakika içinde peş peşe iki otobüs geliyordu.]

Bu çizelgelere, özel otobüsler ve minibüslerin de riayet etmesi sağlanmalı, özellikle özel toplu taşıma araçlarının trafik kurallarına riayet etmeleri yönüne bazı politikalar geliştirilmeli. [Onlarla birebir konuşmaktan, çevrelerinde sözlerini dinleyecek kişileri devreye sokmaktan ve artık devletin bir ortağı olduğumuza, ya da olmak istediğimize göre emniyet ile birlikte hareket etmeye kadar bütün seçenekler değerlendirilebilir]

Ulaşım planlanırken engelli yurttaşların da göz önünde bulundurulması ve bugün kullanımda olan özel otobüsler gibi engelli, yaşlı, hamile gibi yurttaşların inip binerken zorluklarla karşılaştığı toplu taşıma araçlarının alınmasının önüne geçilmesi ya da engellenmesi gerekmektedir.

Bunlarla ilgili bir başka problem de, kaldırımların ‘insani’ seviyeye çekilmesidir. Aynı şekilde engelli ve yaşlı yurttaşların bu yüksek kaldırımları kullanırken zorlandıklarından, yeni planlamada bunlara da yer verilmesi yerinde olacaktır.

Tabii birbirleriyle bağlantılı tüm bunların hayata geçebilmesi için bir ‘kültür’ün oluşturulması, yeni –aslında onlarca yıldır mücadelesi verilen- bir zihniyetin oluşturulması gerekir.

Bunun bir ‘kültür’ haline gelebilmesi için de, yurttaşların alışkanlıklarını, geleneklerini araştıracak, öğrenecek ve politika yapıcılara da ön açacak kültür bilimcilerle, antropologlarla, sosyologlarla çalışmak gerekir.

Bunları yapana kadar, yolların kenarına bariyerler konularak bir pilot uygulama başlatılabilir. İstasyon caddesi, Sümerparkın yanındaki Urfa kapı caddesi. Bazı yollara tamamen park yasağı getirilebilir, örneğin Rızvanağa caddesi, Ekinciler caddesi. Buradaki işyerlerinin çevredeki park yerlerinden kendi müşterileri için park yeri bulmaları önerilmeli/sağlanmalıdır/ zorlanmalarıdır. Bu şekilde bugün söz konusu bölgede –ofis, ‘sanat’ sokağı ve çevresi- çok aşikar olan rantın önüne de geçilebilir.

Teşekkür ederim..

Necat Keskin

25 Mart 2014 Salı

Newroz, Tu her pîroz î!..

Newroz her sal ji sala din xweştir, geştir derbas dibe. Êdî newroz sersala Kurda ye... heta niha semnolek netewî bu, lê êdî hem sembolek netewî hem jî cejna netewî ya Kurda ye. Dema ku Kurdên bakur jî vê rojê wek cejna netewî bi fermî pîroz bikin ne dûr e! Gava mirov li pîrozbahiyên tevayî bakurê Kurdisan dinere, gava beşdarbuna gel, coşa û şahiya gel dibîne, ev fikir di serê mirov de qewîntir dibe!..

Newroza îsal ji salên borî cudatir bû! Ev cudabûn hem di hejmare beşdarbuna gel, hem jî di wateya wê de mirov dikare bibîne. Ya pêşî, îsal newroz di demeke ‘agirbes’ê de çêbû. Vê yekê coş û beşdarbuna gel zêdettir kir. Ya din, newroza îsal berî hilbijartinên heremî bi hefteyekê bû -ku ev hilbijartin dîsa di dema agirbesê dê bên li darxistin û ji bo kurdan gelekî girîngin- û her pîrozbahî bi rengekî ‘mitîng’ê derbas bûn!. Bi van mitîngan disa Kurdan ‘hêz’a xwe nîşanî her kesî kirin... bi rengê xwe û bi dengê xwe!

Ya dawî jî ev newroza îsal, salvegera destpêkirina ‘pevajoya çareserî’yê bû!..Sala borî serokê KCK-ê Birêz Abdullah Ocalan, bi peyamekê ku wek ‘manifesto’ hat nirxandin ev pêvajo da destpêkirin...Ji wê roja heta îro salek bihurî! Çewt, rast, şaş ev pêvajo bi şiklekî û bi piranî jî bi giranîya Abdullah Ocalan meşiya/dimeşe...Lê hinekî ‘sist’ bu ye, hinekî teqiniye, ev jî diyar e...Loma, dîsa çawê herkesî li girava Îmralî’yê bu, ku Abdullah Ocalan careke din, bikeve navberê  û vê girêkê dîsa vekê...Newroza Amedê ya îsal ji ber vê yekê jî gelekî girîng bû, û bi wate bu careke din...

Bi milyonan gel hem ji bo cejna xweyî netewî hem jî ji bo guhdarkirina peyama Ocalan qada newrozê ya Amedê tişe kiribu, bi rengê xweyî kesk û sor û zer... ji ber vêkê ye, dema ku navê Abdullah Ocalan hat xwendin, wexta ku anons hat  kirin ku peyama Ocalan dê bê xwendin, bi milyonan gel xwe lal kir ji bo ku behtir bikaribe peyama serokê xwe his bike... û careke din derket holê ku navê Ocalan bi serê xwe ji bo gelê kurd tê wateyek gelekî mezin... Newroza Amedê ev yek carekedin nîşanî dinyayê kir...

Newroza Amedê ji ber sedeman gelekî girîng bu û li gor vê girîngiya xwe derbas bu...rengîn, bi coş, di nav şahiyek bêhempa, bi govend û dîlana...

Hinek nêrînen din!...
Îsal dîsa gelek mevan hebun, hem ji çar aliyên Kurdistanê û hem jî cihanê tevde, gelek rojnamevanan jî ji bo dîmenê dîrokî hatibun Amedê û nêrînên xwe, dîmenên xwe bi gelê xwe re, bi cihanê tevde re parve kirin...

Ji serê sibehê, gel kom bi kom ber bi qada newrozê ve meşiya... berî ku bername destpêbike qada newrozê tişe bu bû jî..lê mixabin gelek ji wan ên ku tiştên wek, av, simît, kebab û hwd. difiroşin bûn...Ew qasî bê de çubûn ku, li cihê çadira tenduristiyê dê bê danîn jî donerfiroşek û avfiroşek ji serê sibehê de hatibun û ‘girtibûn’ ji xwe re.. biheyran û qurban ji vê derê derketin...di serê sibehê de behna kebaban difuri li qada newrozê, ‘aroma newrozê’... Bawerim ev yek dê bibê mijara nirxandinê û dive çareyek jê re bê dîtin...

Mijareke din ji bo nirxandinê heye ya rastî, ew jî ‘mesela ekolojî’yê ye... wek ku tê zanîn, di siyaseta îro de gelek tişt tên gotin li ser ekolojiyê, lê mixabin di pratikê de careke din kurd li paş dimînin û piştî her tiştî jî li paş xwe nanêrin!...Divê dîmenên piştî newrozê ji hêla hemu berendamê şaredariyan û komeleyên ‘ekoloji’yê ve bi baldarî careke din werin dîtin da bizanibin ku ekoloji ne tenê çêkirina parkan, û çandina daran e.. Jê re bingeheke ‘çandî’ pêwîst e... ew jî bi ‘çandin’a zihnîyeteke nû, bi ‘ava kirina’ çandeke ‘nû’ ve girêdayi ye...


Newrozeke din derbas bû, li her aliyên bakurê Kurdistanê, bi coş û şahî û dîlanan.. bi dengê xwe bi rengê xwe kurdan dîsa deng dan cîhanê, gotin em li vir in...

Amed? Amed dîsa bu fînala pîrozbahiyên newroze, bi dengê xwe, bi rengê xwe, bi peyamê xwe...
Newroz, tu bi xer hatî û tu her pîroz î, tu her pîroz be!...

Amed,

Newroz...

Çend dîmen din ji Newroza Amedê....





Bukên Newrozê!..


Uğur, Ceylan û Berkin.. niha li cem hev in...! û di dil û bîra Kurdan de...


Kebabfiroşekî 'qozîkek' ji xwe  re girti bu!! 









govend û dîlan... 



Derdor piştî pîrozzbahiya...!


Agirê newrozê piştî ku pîrozbahî qediyan jî hîna xurt bû!..



5 Ocak 2014 Pazar

“wek gelek tiştên me yên din, folklora me jî bêxwedî maye!”*

Hevpeyvîn.


Kurd vê demê gelekî bi siyasetê ve mijulin û em dikarin bibêjin ku bi siyasetê dijîn. Di germahiya rojhilata navînde ev tiştekî asayiye jî. Ji aliyekî ve rewşa Surî û Rojava, ji aliyê din hilbijartinê Herema Kurdistan, ‘pevajoya çareseriyê’ li bakur,  serdana serokê Herema Kurdistan Birêz Mesud Barzanî ya Diyarbekir, piştî 37 salan serdana hozan Şivan Perwer û hilbijartina heremî ya li Tirkiyê. Her yek ji van buyera bi serê xwe ‘rojevêk e. Ji ber vê yekê jî mirov dikarê mijulbûna Kurdan bi siyasetê ve tiştekî asayî bibîne. Lê carina jî tiştên ku li derveyî siyasetên dibin ji ber vê xirecirê nayên dîtin. Wek tiştên ku li qada çandê de dibin.
Berî niha bi mehek û nîvê pirtukek bi navê ‘Folklora Kurdî’ ji aliyên ‘Ênstîtuya Zimanên Zindî ya Zanîngeha Mêrdîn Artukluyê ve hat weşandin. Pirtuk ji aliyên Mamosteyên ‘Enstîtuya Zimanên Zindî/ Beşa Ziman û Çanda Kurdî’, Prof. Kadrî Yıldırım (di heman demê de Serokê Enstîtuyê ye), Ramazan Pertev û Mustafa Aslan hatiye nivîsandin.
Ev pirtuka ku di warê ‘folklora kurdî’ de ciyekî giring digire di nav xirecirê de gelekî nehat bihîstin, bala gelek kesan nekişand. Raste di warê ‘folklor’a kurdan de gelek tişt hatine gotin, gelek tişt hatine nivîsandin. Lê xebateke sîstematîk, xebateke ku tevlî tiştên heta niha hatine kirin, teoriyên zanistiya folklorê jî di nav de cîh digire tuneye, tunebû. Ji ber vê yekê jî ev pirtuk an jî xebat di vî warî de valahiyekê didagire.
ji ber vê yekê,  me ji bo şopînerên Basnewsê hevpeyvînek bi yek ji nivîskarên pirtukê Ramazan Pertev re, derbarê vê xebata wan, derbarê zanistîya folklorê û derbarê projeyên wan ên din kir.
N.K: Em bi pîrozbahiyekê dest pê bikin. We xebateke pir girîng çêkiriye. Destê we xweş be.
Merheba, ez jî sipas dikim ji bo vê hevpeyvînê.
N.K: Fikrê vê xebatê çi bû? Çi we ber bi vê xebatê ve bir?
R.P: Ev xebat ji ber du pêwistiyan pêk hat. Her wekî hûn dizanin, niha li zanîngeha Mardîn Artukluyê, hem beşa lîsansê ya bi navê “Ziman û Edebiyata Kurdî” heye, hem jî beşa masterê ya bi navê “Ziman û Çanda Kurdî” heye. Sedema yekem, wekî pirtûka dersa “Edebiyata Kurdî ya Gelêrî” pêwîstiyek hebû. Lewra materyalên di vî warî de gelek belavela û ne sîstematîk bûn.  Yanî wekî pirtûka dersê hat amadekirin. Sedema duyem jî ev e ku valahiyeke mezin di vê saheyê de heye. Gelek pirtûkên çapkirî hene, lê mixabin ji aliyê teorî, dîrok û lîteratûra folklora kurdî ve zêde ne bikêrhatî ne. Bi kurtahî ez bêjim, ev pirtûk hem ji bo dersên zanîngehê, hem jî ji bo danasîna teorî, dîrok û lîteratûta folklora kurdî hatiye amadekirin. Bi vî awayî xwendekar jî, lêkolîner jî dikarin sûdê jê wergirin.
N.K: Navê pirtukê ‘folklora Kurdî’ ye. Gelo bi ji bo navekî vê zanistê hewldanek we çêbu?
R.P: Na, digel ku di zimanê kurdî de peyvên wek “zargotin, xelknasî, gelnasî” hebin jî, hewldaneke wiha çênebû. Lewra îro li temamê cîhanê peyva “folklor”ê tê bikaranîn.  Her wekî hûn dizanin ji sala 1846an vir de ye, ji bo vê zanistê peyva “folklor”ê tê bikaranîn.
N.K: -Ev çend salin hun li ser vê xebatê kar dikin?
R.P: Ji mêj ve ye ez li ser vê saheyê dixebitim. Wekî hûn dizanin di sala 2008an de pirtûkeke min a bi navê “Zarok û Çîrok” çap bûbû. Lê belê piştî ku ez wekî mamoste hatim beşa kurdî, ev xebat sîstematîktir bûn.
N.K: Bi kurdî an jî xebatên li ser folklora kurdan di çi astê de ne?
R.P: Li cihanê, di nav neteweyên din de xebatên li ser folklorê bi piralî meşiyane: Berhevkirin, analîz,  senifandin û berawirdkirin. Wekî ku me di pirtûkê de jî aniye ziman, ji aliyê berhevkirinê ve zêde pirsgirêkên me nînin. Lê belê ji bo karên din em nikarin wisa bibêjin. Çend xebatên biyaniyan û yek dido yên kurdan ne tê de, mixabin xebatên li ser folklora kurdî, heta niha di asta berhevkirin û tomarkirinê de ye. 
N.K: Ev xebat yanî ev pirtuk bi xebatê we ên Beşa Kurdolojî ve girêdayîne, ne?
R.P: Helbet, ev beşek ji xebatên kurdnasiyê ye.
N.K: Ji niha û pê de xebatên di warê folklorê de hunê di bin banê kurdolojî de bimeşînin?
R.P: Yanî ew ê bi giranî di bin banê kurdnasiyê de bin, lê belê xebatên taybet ên şexsî jî jî ew ê hebin.
N.K: Folklor dê bibe beşeke ser bixwe an na?
R.P: A rast ew e ku wek zanistên din, “folklora kurdî” jî bibe bernameyeke xweser. Di plansaziya beşa “Ziman û Çanda Kurdî” de wekî binbeş em vê difikirin. Lê belê ji bo vê yekê jî mamosteyên pispor û derfetên maddî jî pêwîst in.
N.K: Di pêşerojê de li ser xebatên folklora kurdî projeyên we hene, eger hebin hûn dikarin bi kurtî behsa wan ji me re bikin?
R.P: Proje gelek in, bes ez ê yek ji wan bibêjim, di mehên pêşiya me de di bin banê Enstîtuyê de em kovarek bi navê “Folklora Kurdî” difikirin. Ev kovar ew ê ji sê mehan carekê biweşe.
N.K: Wek ku tê zanîn, di derbarê folklora kurdî de gelek çavkaniyên ku ji hêla lêgerînerên Rûs, Tirk, Ereb, Acem û Ermenî ve hatine kirin hene. Li ser vê yekê hûn çi difikirin û gelo di derbarê vê yekê de tu projeyên we hene?
R.P: Binêrin wek gelek tiştên me yên din, folklora me jî bêxwedî maye. Xelîl Xeyalî ku rewşenbîrekî mezin ê kurdan e. Wî sedsal berê niha di meqaleyeke xwe yê kovara Jînê de ku bi navê Kurdiyê Bîdlîsî nivîsiye, wiha gotiye: “Hûn ji vê bawer bikin ku perdeya nezaniyê ya ku li ser kurdan e, ew ê tu car ji aliyê biyaniyan ve neyê rakirin. Ev peyvir li ser milên zarokên kurdan e.” Her wiha wî rexne li lêkolînerên biyanî girtiye û li gorî wî xebatên biyaniyan ên li ser kurdan, ne xebatên tam zanistî ne, bêtir di ser re ne. Helbet mirov nikare hemûyan wisa binirxîne, lê divê her dem ihtîyat jî hebe. Bi rastî jî ev sêsed salên dawî eleqeyeke mezin ê biyaniyan li ser kurdan çêbûye. Gelek ji wan wekî pirtûk jî hatine çapkirin. Di nav wan de xebatên pir hêja hene. bo nimûne xebatên Aleksandre Jaba yê Rûsî yek ji van e.  Ku ev wek “Koleksiyona Jaba” tê naskirin. Çend meh berê bi pêşengî û hewldana Mamoste Kadri Yıldırım me têkilî bi Akademiya Petersbûrgê re danî û miqabilî heqê wê, niha em ê kopyayeke vê koleksiyonê bînin Mêrdînê. Çê dibe ku piştî xwendin û senifandina vê koleksiyonê di warê kurdnasiyê de hin tiştên nû derkevin holê û hin agahiyên me biguherin.
N.K: Di derbarê van xebatan de têkiliyên we bi zaningehên derdorê re, bi taybetî jî ên herema Kurdistanê re hene, an jî dê çê bibin?
R.P: Ne tenê di warê folkorê de di gelek warên kurdnasiyê de têkiliyên me bi zanîngehên derve yên wek Exeter, SOAS, Upsala, Inalco, Sorbon, Petersburg û Moskowayê re çêbûne. Helbet cihê zanîngehên Kurdistana Başûr ji bo me cuda ye. Niha bi wan re jî, nemaze bi Zanîngeha Zaxo û Duhokê re me çend protokol îmze kirine. Di rojên nêzîk de ev têkilî ew ê xurttir û şênbertîr bin.

N.K: Ji bo wextê we ku ji me re we veqetand em spas dikin.
07.12.2013, Mêrdîn

3 Ocak 2014 Cuma

‘Min nexwest jiyana zarokan bi mezinan biherimînim!’*

Îsal di 50. Mirhrîcana Filman ya Pirteqala Zerîn de sînama û sînemagerên Kurd xelatên gelekî baş sitandin. Derhêner Ferit Karahan bi filmê xwe yê ‘Ketina Ji Bihûştê’; Derhêner Pîran Baydemir bi dokument-filmê xwe ‘Fecîra’; Derhêner Gulistan Acet bi kurte-filmê xwe ‘Behişta Zebeşan’ xelat wergirtin. Ji bilî xelatên filman, Gulistan Acet û Rojîn Tekin xelatên lîstikvaniyê jî sitandin.

Yek ji wan sînemagerên ku xelat sitandiye, Gulistan Acet, bi kurte-filmê xwe bêşdarî 2. Mihrîcana Filmên Navnetewî ya Dihokê dibê. Bi vê mebestê me xwest, em hest û fikrê derhêner Gulistan Acet li ser filmê wê, li ser sînemaya Kurdî û bêşdarbûna wê ya 2. Mihrîcana Filmên Navnetewî ya Dihokê bi xwendevanên Basnewsê re parve bikin.

Basnews: Berî her tişti em we pîroz dikin ji bo xelata we. Ji kereme xwe hûn dikarin ji şopînerên Basnewsê re xwe bidin nasîn?

Gulistan Acet: Gelek spas. Ez di sala 1985-an de li Êlihê hatime dinyayê. Malbata min di sala 1993’an de ji ber terora Hizbûllahê ku li ser navê dîn însan dikuştin, koçî Mêrsînê kirine. Min di sala 2009’an de li ser mamostetiya zimanê Tirkî zaningeh qedand û di sala 2013’an de jî li ser zimanê Kurdî lîsansa bilind qedand. Ev 4 sale ku perwerdeya min a li ser sînemayê didome. 

-We di 50. Mihrîcana Filman ya Pirteqala Zêrîn ya Antalyayê de xelat wergirt. Gelo ev xelata weyî ye yekemîn bû? û hûn dikarin behsa hêsten xwe bikin?

-Belê. Filmê min a bi navê 'Behişta Zebeşan', ya yekemîn e û Pirteqala Zêrîn a Antalyayê jî ji bo fîlmê me mîhrîcana yekem e. Bi rastî ji ber çend pirsgirêkan min film bi dilê xwe nekişandibû û min ji filma xwe hez nedikir. Ji ber vê jî min neşande mihrîcanan. Hevalên min yên ku me perwerdehiya xwe ya sînemayê bi hev re didît film bê min şandine mihrîcanê û piştî ku kete pêşbaziyê ez çûm, min çend sehneyên dî kişand, reng, deng û montaj ji nû ve çêkir û ez û filma xwe em li hev hatin. 

Ez pir kêfxweş im. Ji ber ku 'Behişta Zebeşan' fîlma min a yekem e û li mihrîcaneke girîng wekî 'Pirteqala Zêrîn a Antalyayê' xelata herî baş distîne. Film, bi awayekî baş dest bi riya xwe dike. Piştî vê xelatê jî bi fîlma Ferît Karahan 'Ketina ji Bihuştê'  xelata baştirîn lîstikvana alîkar ya jin hat. Kêfxweşiya min dû qat bû.

-Mebesta we bi vî filmî çi bû?

-Ev film, demeke biçûk ji jiyana min e. Hizbullah ku bi destê dewletê însan dikuştin, ji jiyana min gelek însan jî birin. Ew çûn, lê çûna wan di dilê min de valahiyek hişt. Dema ku min got ez ê kurtefilmek bikşînim, min paşeroja xwe anî bîra xwe bê ka çi dikarim binivisînim. Berî her tiştî ev serpêhatiyên min hatin bîra min. 

-Çima ‘behişt’ û çime ‘zebeş’?

-Ev, çîroka xwişka min Mizgîn e ku di zarokatiya xwe de dikir xwe ji ser xanî biavêje daku here behiştê. Behişt, ji bo wê ciyekî bi ewle bû û li wir zebeşên sor û xweş hebûn. Kefa me di zarokatiyê de pir ji zebeşan re dihat. 

-Em di film de kesekî mezin nabînin, ne dê û bavê zarokan ne mamosteyên wan. Li sê-çar sahneyan em kesên mezin dibînin û ew sahne jî ya revandin e yan jî kuştî ne. Sedema vê yekê çi ye?

-Di vî fîlmê de min xwest ez jiyana zarokan, hêstên wan û bandora mezinên wan ya li ser wan nîşan bidim. Dema em zarok bûn ji bo me mezin, tenê sedemên xirabiyan bûn. Kuştin, lêxistin, revandin; tev bi destê mezinan dibûn. Min nexwest jiyana zarokan bi mezinan biherimînim.

-Di kurte-filman de dayîna mesajê hinekî zor e. Hûn çi difikirin û hûn di filmê xwe de çawa ji bin vê zahmetiyê derketin?

-Spas, ez bi hêvî me wiha ye. Ez ji bo pêşniyariyên xwe pisporan nabînim, ji ber ku sinema ji bo min karekî  nû ye. 4 sal e bênavber filman temaşe dikim, dixwênim, dinivîsim, lê ji bo pisporiyê li ber min riyekî gelek dirêj heye. Tenê ez dikarim vê bêjim: 'Ku hun bixwazin temaşevan ji fîlma we bawer bikin û hez bikin divê hun li paşeroja xwe binêrin û çîrokên xwe ji jiyana xwe biafirînin. Divê beriya herkesî hun ji çîrokê bawer bikin. 

-Îsal ji bilî we Ferit Karahan û Pîran Baydemir jî xelat wergiritin. Gelo ev tê wê wateyê ku li Tirkiyê sînemaya Kurdi bi pêş de gavan diavêje?

-Ev tespîtekî gelek rast û bêalî ye. Ne tenê Kurd, Tirk jî êdî bawerin ku sînema Tirkiyê bi piranî li ser milê Kurdan dimeşe. Ji ber ku jiyana Kurdan, ne wekî miletên dî rehet û yekaheng e. Ku hun Kurd bin di rojekê de dibe ku her tişt were serê we. Tiştekî dî jî li gorî min ji ber ku Kurd, her tim ji bilî çand û zimanên xwe herî kêm çand û zimanêkî dî jî gelek baş fêr dibin nêrîna wan a jiyanê gelek tûj û xurt e. Çîrokên xwe jî bi piralî tînin ziman. 

-Filmê we bêşdarî Mihrîcana Filmên Navnetewî ya Dihokê dibe. Tekiliyên sînemaya Kurdî û sînemagerên Kurdan ên li parçê Tirkî û li parçên din bi nerîna we çawa ne? Hûn çawa dibînin?

-Spas ji bo vê pirsa we. Ji ber ku ev, pirsgirêkekî veşartî ye ji bo sînema Kurdî û ji bo çareserkirinê jî gav nayê avêtin. Têkîliya sînemagerên Kurd yên li çar perçên Kurdistanê bi destê dewletan hatibe qut kirin jî ji bo çareserkirina vê rê û rêbaz pir in. Mînak; Mihrîcanên Kurdan bi piranî di herêma xwe de bandorê nîşan didin. Divê sînemagerên çar perçên Kurdistanê bihevre mihrîcanên navnetewî û mezin çêkin da ku em dîsa perçên xwe yên wenda bigihîjinîn hevdû.

-Projêyên we ji bo pêşerojê çi ne?

-Li ser çîroka kurtefîlmekî dixebitim. Projeyeke filmê Ferît (Karahan) heye. Em li ser senaryoya wî dixebitin.  
-Tiştekî dawî ku hûn bixwazin ji xwendevanên Basnewsê re bibêjin heye?

-Ji bo kurtefîlmekî ez gelek dirêj axifîm. Spas.

Zor Spas…

14.10.2013, Diyarbekir

*http://www.basnews.com/ku/News/Details/-Min-nexwest-jiyana-zarokan-bi-mezinan-biherim-nim-/3963